تبلیغات
انجمن علمی جغرافیا دانشگاه گلستان
انجمن علمی جغرافیا دانشگاه گلستان
قالب وبلاگ
زمین ایران(باستثنای بخشی از آذربایجان)، از جلگه‌ها و دشت‌های مرتفع و حوضه‌های بسته تشكیل شده. رشته‌كوه‌هایی از سنگ‌های متبلور هم این دشت‌ها و جلگه‌ها رو از یكدیگه مجزا كرده‌اند. مجموعاً همه‌ی این عوارض توسط دو رشته كوه از سیستم چین خوردگی‌های آلپی بنام رشته زاگرس(در غرب و جنوب) و رشته البرز(درشمال) محصور شده‌اند.

  

مجموعاً چهارپنجم سطح ایران رو رشته ‌چین‌خوردگی‌های زاگرس و البرز فراگرفته‌اند. دامنه‌های اون‌ها به خارج از فلات ایران(از جمله فلات ارمنستان و دشت‌های تركمنستان و قراقوم و یا عراق)كشیده شده و یا در سواحل دریای خزر و خلیج فارس و دریای عمان جلگه‌هایی می‌سازند كه به تدریج پست می‌شوند.
قسمت مركزی ایران از زمین‌های مرتفع تشكیل شده كه برخی بخش‌های اون ساختمان‌های درهم و مخلوط دارند. توی این بخش‌ها بریدگی‌ها و شكست‌هایی وجود داره كه شن‌زارها و نمك‌زارهای بزرگ در بطن اون‌ها تكوین یافته. اسم این شن‌زارها، دشت لوت و كویر نمكه. 
حاشیه‌ی فلات ایران، رشته‌كوه‌هایش  مرتفعند و غالباً متجاوز از ۴۰۰۰متر ارتفاع دارند كه بلند ترینشون در شمال و جنوب‌غربی قرار داره. اما بعضی از كوه‌های مركزی ایران، بیش‌تر از ۳۰۰۰متر هم ارتفاع دارند.
رشته كوه البرز باقله‌ی ۵۶۷۸ متری دماوند بلندترین نقطه‌ی فلات ایرانه كه از برآمدگی ارمنستان در شمال غرب ایران به‌سمت شرق كشیده شده و بخش كوهستانی شمال ایران رو شكل داده.
در جنوب و جنوب غربی رشته‌هایی به‌موازات خلیج فارس بنام مكران و پشتكوه و زاگرس مستقر هست. در شمال غرب كشور هم رشته كوه‌های آذربایجان و كردستان با قله‌های آتشفشانی ۴۸۲۱متری سبلان و ۳۷۲۲متری سهند و غیره واقع شده‌اند كه دریاچه(گودال آبی)ارومیه رو احاطه كرده‌اند.
شرق ایران هم تا حدی متعارضه و مترفعاتی بنام قائن و پلنگان از كوه‌های افغانستان منشعب شده و به جنوب‌شرق ایران نفوذ كرده و مرتفعات آتشفشانی مرزی رو به‌وجود آورده كه بخش شزقی این كرتفعات تا پاكستان امتداد داره. قله‌های مخروطی آتشفشانی ۴۰۴۲متری تفتان و كوه ۳۸۴۹متری بزمان هم مشخص‌ترین مرتفعات این منطقه‌اند.
طرحی از سیمای ناهمواری‌ها و مورفولوژی ایران كه مذكور افتاد نتیجه تأثیر عواملی به‌شمار می‌آیند كه می‌توان این عوامل رو در رابطه با تكامل زمین ساختی و آب و هوای دروان چهارم خلاصه كرد. 

تنوع اشكال ناهمواری

یكی از محاسن كشور ایران اینه كه ازلحاظ ژئومورفولوژی دارای تنوع فوق العاده زیادیه. ببینید دركشورما كویرهای بسیار وسیع وجود داره، كه علیرغم خشك بودن و فقر پوشش گیاهی خود، ارزش حداقل یكبار دیدن رو دارند. البته اونهایی رو كه میشه رفت و دید چون ورود به بعضی از اون‌ها مساویه با مرگ و تاحالا هیچكی به اونجاها وارد نشده. بگذریم. دربرابر كویر و شن‌های روان، سرزمین‌های مرتفعی رو داریم كه از آب و هوای بسیار سرد و یخچال‌های طبیعی برخوردارند. مثل: علم كوه در شمال كشور. گنبدهای نمكی جنوب ایران هم از دیگر اشكال ناهمواری هستند كه بعضاً منحصربفردند. منظورم اینه كه اگه بخواهد در ایران مطالعات ژئومورفولوژی صورت بگیره جای كار زیاده و گزینه‌های انتخابی هم فراوون. حالا این چند وقتی كه گذشت فرصت نكردم و گرنه عكسهایی رو هم ضمیمه این بحث كوتاهم می‌كردم تا مسئله روشن‌تر بشه. هدفم ازاین نوشته این بود كه از اون قالب رسمی و خشك دربیام و یه چند خط هم به سبك وبلاگی بنویسم.
سایر اشكال ناهمواری كه فعلاً یادم میاد عبارتند از: كانیون‌هایی در زاگرس، قله‌های آتشفشانی منحصربفرد دماوند و تفتان و مجموعه سهند و سبلان، دریاچه‌ ارومیه و دریاچه نمك و چاله جازموریان و...
انشاالله كه فرصت پیش بیاد و مطالب كاملتر و جذابتری رو خدمتتون ارائه كنم.

مشخصات فرعی واحدهای ژئومورفیك ایران

دراین پست مشخصات فرعی واحدهای ژئومورفولوژی ایران* رو برای داشتن دیدی بهتر از وضعیت ناهمواریهای مهم كشور ارائه می‌كنم:

واحدشمال‌غربی

عناصرمهم توپوگرافی آذربایجان:
   1. رشته ارسباران
   2. توده سبلان
   3. رشته بزغوش
   4. توده سهند
   5. رشته ماكو _ بانه(دیواره غربی)
   6. چاله ارومیه

واحدزنجان:
   1. كوه‌های بخش جنوب‌غربی زنجان
   2. كوه‌های بخش شمال‌شرقی زنجان

واحدشمالی:
   1. واحدالبرز
       الف. البرز غربی
          علم كوه، دره شاهرود(طالقان)
       ب. البرز مركزی
          دماوند
       ج. البرز شرقی

   2. واحدتالش

واحدجنوب‌غربی(زاگرس)
  1. زاگرس مرتفع
  2.  زاگرس چین خورده
      الف. زاگرس شمال‌غربی(محدوده سیاسی كرمانشاه و ایلام)
      ب. زاگرس میانی(محدوده سیاسی لرستان و بختیاری)
      ج. زاگرس جنوب‌شرقی( منطقه فارس)
      د. زاگرس هرمزگان

واحدشمال شرقی( خراسان شمالی)
   ۱. واحدكپه داغ _ هزارمسجد
   ۲. واحدبینالود _ آلاداغ
   ۳. دشت سرخس

واحدشرقی ایران
   ۱. واحدنهبندان _ خاش
      الف.بخش شمالی:
           ناهمواری‌های خراسان مركزی
           ناهمواری‌های خراسان جنوبی
      ب.بخش جنوبی:
           ناهمواری‌های سیستان و بلوچستان
           دشت سیستان
           تفتان

واحدجنوب‌شرقی(مكران)
   ۱.توده‌های درونی جبهه‌داخلی
   ۲.دیواره درهم شكسته میانی
   ۳.چین خوردگی‌های منظم جبهه خارجی

واحدكوه‌های ایران مركزی
    كمربندسهندبزمان(رشته كوه‌های مركزی)
       1-بخش شمال‌غربی(ازرزن تا جیرفت)
       2-واحدجنوب‌شرقی(ازجیرفت تا كوه بزمان(زنده))
   واحدكرمان
   واحدسنندج - سیرجان(پیشكوه‌های داخلی زاگرس)
      1- رشته شمالی
      2-رشته شمال‌شرقی
     3-ارتفاعات حاشیه غربی

واحدچاله ها و دشت‌های داخلی
   1.دشت‌های ساختمانی
       الف.دشت های ناودیسی
       ب.دشت‌های متكی برتوده‌های سخت(دشت‌های پلاتفرمی)
       ج.دشت‌های گسلی
   2.دشت‌های فرسایشی

دشت لوت
   ا۱.لوت شمالی
   ۲.لوت جنوبی
      الف. دشت پایكوهی حاشیه غربی
       ب. كلوت‌های بخش غربی
       ج. هامادای بخش میانی
       د. توده‌های ماسه‌ای بخش شرقی(ریگ لوت)
       ه. دشت پایكوهی حاشیه شرقی

جلگه خزر

جلگه‌های ساحلی جنوب(خلیج فارس و دریای عمان)

*ژئومورفولوژی ایران- دكترمحمودعلایی طالقانی- چاپ سوم- ۱۳۸۴- انتشارات قومس

واحدهای‌ژئومورفولوژی‌ایران

برای انجام مطالعات ژئومورفولوژی یك منطقه، دانستن اینكه اون منطقه دركدوم واحد ژئومورفولوژی ایران قرارگرفته‌ از اساسی‌ترین بخش‌ها‌ی كاره. تقسیم بندی‌های خوبی هم درمورد این واحدها صورت گرفته ولی درحین مطالعه و تحقیق متوجه‌شدم كه بهترین تقسیم بندی رو آقای دكترعلایی* انجام‌داده‌اند. بنابراین واحدهای بزرگ ژئومورفولوژی ایران رو براساس تقسیم بندی ایشون خدمت علاقه‌مندان ارائه ‌می‌كنم.

واحدهای ژئومورفیك ایران

۱-واحدشمال‌غربی
          الف.واحدآذربایجان و كردستان‌شمالی
          ب.واحدكردستان‌شرقی
          ج.واحدزنجان

۲-واحدشمالی
          الف.واحدالبرز
          ب.واحدتالش

۳-واحدجنوب‌غربی(زاگرس)
          الف.واحدزاگرس چین خورده
          ب.واحدزاگرس مرتفع

۴-واحدشمال‌شرقی(خراسان‌شمالی)
          الف.واحدكپه‌داغ-هزارمسجد
          ب.واحدآلاداغ-بینالود

۵-واحدشرقی
          الف.واحدخراسان‌مركزی و جنوبی
          ب.واحدسیستان و بلوچستان

۶-واحدجنوب‌شرقی(مكران)

۷.واحد ایران‌مركزی
          الف.واحدكوه‌های ایران مركزی
              ۱.واحدرشته‌مركزی(كمربندسهند- بزمان)
              ۲.واحدكرمان
              ۳.واحدسنندج-سیرجان
              ۴.واحدكوه‌های پراكنده حوضه دشت كویر
        ب.واحددشت‌ها و چاله‌های داخلی
              ۱.واحددشت‌های پراكنده
              ۲.واحددشت‌لوت

۸.واحدجلگه كناره‌ای شمال(جلگه خزر)

۹.واحدجلگه‌های كناره‌ای جنوب
              ۱.واحدجلگه شمال خلیج‌فارس
              ۲.واحدجلگه شمال دریای‌عمان

*ژئومورفولوژی ایران- دكترمحمودعلایی طالقانی- چاپ سوم- ۱۳۸۴- انتشارات قومس

كتاب‌های فارسی ژئومورفولوژی

فهرست چند تا از كتاب‌های ژئومورفولوژی رو كه بزبان فارسی هستند خدمتتون ارائه‌می‌كنم. قطعاً كتاب‌های دیگه‌ای هم وجود دارند كه باید اضافه بشه.

1- اشكال ناهمواریهای زمین: مبانی ژئومورفولوژی - ماكس دروئو - ترجمه مقصودخیام - ناشر: مبنا-1382
2-كاربرد ژئومورفولوژی در برنامه‌ریزی - نویسنده: دكتراحمدمعتمد، دكتر ابراهیم مقیمی -سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه‌ها- چاپ: اول، ١٣٧٨-   
3- ژئومورفولوژی(جلد اول): دیدگاهها- نویسنده:  ریچارد جی. چورلی ، استانلی ای. شوم ، دیوید ای. سودن - مترجم : دكتر احمد معتمد ، باهمكاری ابراهیم مقیمی -سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه‌ها- چاپ: سوم ، ١٣٨٤
4-ژئومورفولوژی(جلد دوم): زمین‌شناسی- نویسنده: ریچارد جی. چورلی، استانلی ای. شوم و دیوید ای. سودن- مترجم: دكتر احمد معتمد ، با همكاری ابراهیم مقیمی-سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه‌ها- چاپ: اول، ١٣٧٧ 
5-ژئومورفولوژی(جلد سوم): فرایندهای دامنه‌ای، آبراهه‌ای، ساحلی و بادی - نویسنده: ریچارد جی. چورلی، استانلی ای‌شوم و دیوید ای. سودن-  مترجم: دكتر احمدمعتمد، با همكاری دكتر ابراهیم مقیمی- سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه‌ها- چاپ: اول، ١٣٧٩ 
6-ژئومورفولوژی (جلد چهارم): اقلیم- نویسنده: ریچارد جی. چورلی، استانلی ای. شوم، دیوید ای. سودن- مترجم: دكتر احمد معتمد، با همكاری دكتر ابراهیم مقیمی - سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه‌ها- چاپ: اول، ١٣٧٩
7-ژئومورفولوژی و مدیریت محیط(جلد اول)- نویسنده: آر. یو . كوك، جی. سی. دوركمپ- مترجم: دكترشاپور گودرزی نژاد- چاپ: دوم، ١٣٨٠   
7-ژئومورفولوژی و مدیریت محیط (جلد دوم)-نویسنده: آر. یو. كوك، جی. سی. دوركمپ- مترجم: دكتر شاپور گودرزی‌نژاد- چاپ: اول، ١٣٧٨   
8- ژئومورفولوژی ایران-فرآیندهای ساختمانی و دینامیكهای درونی- نویسنده: محمدجعفر زمردیان- دانشگاه فردوسی مشهد-1381
9- ژئومورفولوژی ایران-فرآیندهای اقلیمی- نویسنده: محمدجعفر زمردیان- دانشگاه فردوسی مشهد-1381
10- كویرهای ایران و خصوصیات ژئومورفولوژیكی و پالئوكیماتولوژی آن - دانیل كلینسلی- عباس پاشایی- وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، سازمان جغرافیایی-1381
11-ژئومرفولوژی-جلد اول: (ژئومرفولوژی ساختمانی) - نویسنده: روژه كك- مترجم: فرج الله  محمودی- دانشگاه تهران-چاپ چهارم-1383
12- ژئومرفولوژی- جلد دوم: (ژئومرفولوژی اقلیمی)- نویسنده: روژه كك- مترجم: فرج الله  محمودی- دانشگاه تهران-چاپ چهارم-1383

تعدادی ازسایتهای‌ ژئومورفولوژی

آدرس چندتا از سایت‌های خوب ژئومورفولوژی برای دوستداران ژئومورفولوژی:

گروه تحقیقاتی ژئومورفولوژی كانادا  http://cgrg.geog.uvic.ca

گروه تخصصی ژئومورفولوژی(انجمن جغرافیدانان امریكا) http://www.aag-gsg.org

گروه تحقیقاتی ژئومورفولوژی بریتانیا http://www.bgrg.org

انجمن بین‌المللی ژئومورفولوگ‌ها http://www.geomorph.org/main.html

صفحه‌ ژئومورفولوژی دانشگاه ویرجینیا http://erode.evsc.virginia.edu


[ سه شنبه 1 آذر 1390 ] [ 08:56 ب.ظ ] [ علی خسروجردی ] [ نظرات ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب